Zo heel "obvious" lijkt het me niet...

Op voorzet van Paul Krugman (1) vraagt Ivan Janssens zich af waar de economische groei van de jongste tijd vandaan is gekomen. Immers, de vaststelling is dat de recente technologische ontwikkelingen (vereenvoudigd: "het internet") niet tot een even revolutionaire verandering in ons leven hebben geleid als de ontwikkelingen vanaf de late negentiende eeuw. En dat lijkt me wel juist. Hoe vaak mensen me ook aanspreken over "wat er allemaal niet veranderd is, zie eens die kinderen met computers op school" - ik kan niet nalaten te antwoorden dat dat allemaal nog niets is met een kleine eeuw geleden, toen er een verschil was tussen al die kinderen die op het veld of in de ateliers werkten en het feit dat er zelfs maar een school bestaat. Of het verschil tussen wel of geen electriciteit en stromend water in huis. En noem maar op.

En dus, onder vereenzelviging van technologische vooruitgang met productiviteitsstijgingen en dus economische groei (3), is het een redelijke vraag waar dan de groei van dat latere (ons) tijdperk vandaan komt. En daarop schrijft Ivan ineens "From taking on more debt obviously"

Maar dat lijkt mij een zeer vreemde "obviously". Telkens ik zoiets lees maak ik me zorgen over het mentaal mechanisme dat vertrekkend vanuit bepaalde axioma's de juistheid van bepaalde stellingen niet afleest aan de vraag of het klopt met de feiten, maar wel of het klopt met de axioma's (1). Bijvoorbeeld, een axiomatisch stelsel waarin de huidige crisis veroorzaakt werd door "teveel schulden", dit op zijn beurt als "bewijs" van het idee dat het "de schuld is van de overheid", kan gemakkelijk denken dat het werk gedaan is wanneer je uitkomt bij "door het aangaan van schulden" - waarna er, of wat had je verwacht, juist voorbij de horizon groot gevaar loert.

Maar is er werkelijk reden om zonder verdere vragen heel het onderwerp maar weer te herleiden tot "teveel schulden"? Zet de vraag waar de economische groei vandaan kwam ons werkelijk zo perplex dat we geen enkel ander antwoord kunnen bedenken? Om te beginnen ben ik eens gaan kijken bij Angus Maddison (5) en daar lijkt de economische groei (de stijging van het BNP per hoofd) van de VS voor het decennium 1998 - 2008 te zijn teruggevallen op 16% tegenover 23% voor het decennium 1954 - 1964. Dus aangenomen dat de technologische ontwikkeling is afgezwakt en dat dat zich vertaalt in dalende groei: dan is dat precies wat we te zien krijgen. Geen reden om op zoek te gaan naar extra factoren als "meer schulden".

Maar we kunnen verder gaan. Volgens Joel Mokyr (6) zijn er vier bronnen van economische groei: investeringen, meer (en ook "efficiëntere") handel ("markten"), bevolkingsaangroei en technologische vooruitgang. Maar zelfs hij laat dat voorafgaan aan de ruimte die er kan zijn om bestaande dingen beter te gebruiken. Bijvoorbeeld, ik vermoed dat er op het einde van de twintigste eeuw veel meer vrouwen actief waren in de arbeidsmarkt dan in het midden van die eeuw. Maar als je aanneemt dat er van een gelijke hoeveelheid mensen een pak meer aan het werk gaan: hoe hard moet je dan nog zoeken om te weten waar de economische groei vandaan kwam?

En vanaf dan is het gewoon checken of de factoren van Mokyr ons vooruit helpen. Kunnen de "investeringen" uit de te onderzoeken periode ons vooruit helpen? Ikzelf heb er geen flauw idee van: we moeten checken. Klopt het dat de markten sterk zijn uitgebreid en/of efficiënter geworden? Dat laatste denk ik wel: er zijn nu veel toenmalige ontwikkelingslanden die intussen zowel aanbieder als afnemer van producten zijn. Dus hoe hard hebben we dan "meer schulden" nodig om economische groei te verklaren?

Bevolkingsgroei lijkt me een moeilijke. Als economische groei gedefiniëerd is als "groeiend inkomen per hoofd" dan staat bevolkingsgroei in de noemer van de deling, en dan is er zelfs een omgekeerd (!) verband met groei. Maar ik heb nog geen enkele liberaal weten ontkennen dat je bevolkingsgroei, onder condities van technologische groei tot de positieve factoren mag rekenen. Ik blijf het een moeilijke vinden omdat we die technologische groei nu juist in vraag aan het stellen zijn. Waarmee we bij Mokyrs vierde factor gekomen zijn, en zolang we niet moeten beweren dat die helemaal is gestopt (het zou me geweldig verbazen...) is die factor alweer in zijn eentje een verklaring voor de economische groei van de jongste periode.

Op het eerste zicht echt heel weinig ruimte voor "het komt allemaal door de schulden". Laat staan dat dat "obviously" zo zou zijn...

-------------------------------------
(1) http://krugman.blogs.nytimes.com/2011/01/28/the-wal-mart-decade/
(2) http://www.ivanjanssens.be/dutch/blogeartikel.asp?link=235
(3) een zeer redelijke assumptie, zie bv Easterly, The Elusive Quest for Growth, chapter 8
of Sachs, A World without Poverty, chapter 3 (en vele, vele andere)
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2010/02/complexe-wetenschappen-en-politieke.html
(5) http://www.ggdc.net/MADDISON/oriindex.htm
(6) Mokyr, The Lever of Riches, Introduction