Gemeenschappelijke genen

Met al mijn interesse voor evolutietheorie - steeds op amateurniveau, natuurlijk - is er één aspect geweest dat me altijd zo boven mijn pet ging dat ik me er zelf van bewust ben. Een korte uitwisseling met de zelfbenoemde "critici" van de theorie volstaat om je te doen beseffen: van de meeste aspecten van de evolutietheorie die je boven je pet gaan ben je je juist niet bewust (vandaar al die "moeilijke" vragen die ze zich inbeelden te stellen). Maar soms raak je tenminste zo ver dat je beseft: dit onderdeel van het onderwerp zegt nooit "klik" bij mij, alles wat ik er over vind blijft even duister en in mist gehuld als altijd, en eigenlijk wordt het allemaal een beetje frustrerend.

Dat onderdeel is bij mij de genetica. De "Mitochondrische Eva"; ik heb er al vaak over gelezen, ik heb er al vaak over gepraat en internet uitwisselingen over gehad, maar ik kan me er nog altijd niets bij voorstellen. Ik weet het niet; dat verhaal van die "ene oermoeder"... Ergens besef ik dat het een soort metafoor is, en dat er niet letterlijk één enkel indidividu was (etc etc), maar het lukt me niet, ik heb geen flauw benul van waarom ze het er dan in die termen over hebben.

Maar dat is niet eens waar ik nu zit aan te denken. Er is nog een andere frustratie op een (lijkt me) veel simpeler niveau. Ik probeer uit te leggen; niet waar "de theorie een probleem heeft", maar wel om hopelijk duidelijk te maken welk stuk informatie me ontbreekt. Hier gaan we...

We hebben allemaal twee ouders, en van elk van beide hebben we de helft van onze genen meegekregen. We delen dus de helft van onze genen met onze ouders, onze broers en zussen, en onze kinderen. En zo delen we een kwart van onze genen met onze grootouders, kleinkinderen, en neven en nichten. Hierop enten zich een hoop theorieën rond "kin selection" die me allemaal hoogst nuttig lijken, maar ik heb al een probleem. Je deelt dus met een willekeurige voorouder een aantal genen dat gelijk is aan "één gedeeld door twee tot een macht die gelijk is aan het aantal generaties tussen jou en die voorouder". Bijvoorbeeld; er zijn twee generaties tussen mij en mijn grootouders, dus de formule is "1/2²" of één over vier, zijnde een kwart van mijn genen.

Maar volgens mij moet ik een bepaald minimum percentage van mijn genen delen met een willekeurig gekozen soortgenoot van de soort Homo sapiens sapiens. Immers, je kan niet X (bijvoorbeeld: 100) generaties blijven teruggaan en telkens weer moeten delen door twee, omdat er met het terugwijken in de tijd nu eenmaal een zekere overlap ontstaat; je raakt verwant met je overover...overvoorvader via niet één, maar twee of meerdere lijnen. Maar als de evolutietheorie gebaseerd is op het doorgeven van gunstige variatie; en als het er na X generaties niet meer toedoet of je nu wel of niet je genen hebt doorgegeven: dan is de logica toch onderuit gehaald?

Noot voor de creationisten en andere "critici": natuurlijk is het mogelijk dat er binnenkort een Nobelprijs uit de kast valt, maar het is veiliger aan te nemen dat we een denkfout of een ontbrekend stuk informatie op het spoor zijn.

Zelf zoek ik het een beetje in de richting van "de mens deelt 98% (of zoiets) van zijn genen met de chimpansee" en (denk ik te weten) nog steeds een verbijsterend groot percentage - zeg vele, vele tientallen - met de veldmuizen, de platwormen, de hedendaagse Republikeinen en de schimmels. Terwijl ik blijkbaar maar "50% van mijn genen" deel met mijn eigen ouders. Die "contradictie" heb ik ooit eens als vraag gesteld op een nogal serieus forum, en ik kreeg van een deskundige een zodanige uitleg dat het me nu nog duizelt als ik er aan terugdenk: en ik heb er geen woord van begrepen (maar het niet durven toegeven; die mens had daar al die tijd ingestoken).

In ieder geval, je voelt wel dat we niet zozeer een "contradictie" hebben gevonden (hoewel de creationisten natuurlijk al lang tevreden zouden zijn), maar wel één term ("genen") die in twee nogal sterk verschillende betekenissen wordt gebruikt. En iets zegt me dat veel van mijn problemen zouden opgelost zijn als ik daar meer kijk op had. Of misschien zit mijn probleem wel in iets heel anders...?