Een reactie bij het "Vooruitgangsgeloof"!

De auteur van het artikel (1) waar ik gisteren nogal wat bedenkingen had heeft zowaar een reactie gepost! Dat situeert zich zo ver weg van mijn ervaringswereld dat ik er maar meteen een nieuwe post aan wijd! In feite, namelijk, lijkt me het kader, even goed als de discussie zelf, me ook wel van belang.

Voor het gemak beeld ik me in dat Wouter - die auteur - zich een tikje verbaast over de hevige conversaties die er over het onderwerp losbreken (voor hetzelfde geld heeft hij het natuurlijk allemaal al duizend keer gezien). Wel dat komt onder andere door de volgende twee brokstukken:

"De centrale boodschap van deze optimisten luidt dat we met meer overtuiging mogen - nee, moéten - stellen dat het vroeger slechter was. Die vooruitgang zouden we te danken hebben aan de wetenschap en de vrije markt, de erfgenamen van het humanisme en de verlichting"

Even later gevolgd door:

"Het huidige vooruitgangsoptimisme steunt grotendeels op een negentiende eeuwse mythe waarin de Westerse mens het eindpunt van de evolutie en het toppunt van beschaving vormde, terwijl andere volkeren jammerlijk achterop hinkten"

En zoiets doet pijn! Ikzelf, bijvoorbeeld, denk helemaal niet dat het allemaal te maken heeft met eindpunten, evoluties en toppunten. En wel op het niveau van "waar halen ze het allemaal vandaan?". En nee, ik ontken niet dat er mensen bestaan die dat wel degelijk geloven, zoals ik niet ontken dat er creationisten bestaan. Ik zou alleen graag zien dat een kritiek op "mijn" zeer serieus bedoelde standpunten gebaseerd was op een iets betere beschrijving ervan.

Ik denk, dus, dat het "vroeger slechter was", omdat ik een dikke vijftig jaar geleden kleuter Simon al had kunnen begraven (3). Ik denk dat het "vroeger slechter was" omdat ikzelf een infectie kon overleven waaraan "de rijkste man ter wereld" een 150 jaar geleden gestorven is (4). En als je nu in 1800 de keuze tussen twee paarden had om te wedden aan wie we dat het meest te danken hadden; de "sociale strijd" waar Wouter nogal veel in lijkt te zien, of de "wetenschap" die hij nogal nadrukkelijk afwijst - welk van de twee zou dat dan achteraf bezien geweest zijn?

En ik denk dat nu "beter" is omdat mijn vrouw geen kans van 10% meer had om om te komen in het kraambed, en dat doodgewone mensen zoals ikzelf, na een jarenlange carrière op de onderste sport van de ladder, net zoals legioenen mensen als ikzelf, een inkomen hebben dat quasi oneindig veel hoger ligt dan dat van al die mensen van amper honderd jaar geleden - en alles wat daarvoor kwam.

Nee, echt, Wouter, als je dit nog leest, het onderwerp interesseert me heel erg, en ik geloof echt wel dat het niet zo bedoeld was, maar dit zou ik een volgend keer anders doen. Kwestie van de gesprekspartner niet van bij het begin nogal, laten we zeggen, teleur te stellen.

Maar laten we die conversatie zelf niet vergeten! Ik had dus een tabelletje uit Maddison bij mekaar gesprokkeld en daarvan zegt Wouter dat andere schattingen vinden dat die overschat zijn. Alleen, als het onderwerp is in welke richting je je beweegt, dan is het instrument dat je wil checken toch niet de snelheidsmeter, maar wel het kompas? Dus voor mijn part zijn de cijfers van Maddison met de helft of meer overschat - maar zolang er al die eeuwen inderdaad groei was - wel, dan is het aan het einde van die rit toch "beter"?

Vervolgens krijgen we andere cijfers: het reëel inkomen is in een bepaalde, behoorlijk lange periode van het verleden achteruit gegaan. Alleen... uimmm...

De ene periode eindigt in 1790 en de andere in 1694.

Maar heel het artikel ging over de "valse noot" van de huidige vooruitgangsoptimisten! Als ikzelf vindt dat het vandaag "beter is", dan maakt het me echt niet uit als je een periode tot ergens in de achttiende eeuw kan vinden waarin één parameter niet beter ging. Ik bespaar ons nu allemaal wat Joel Mokyr over het belang van dat "één parameter" zegt in zijn "The Enlightened Economy", maar als iemand echt citaten wil: laat het weten.

Wat ik wel altijd een heel interessant argument heb gevonden is dat de stijgende inkomens een symptoom zijn van groeiende ongelijkheid. Eén enkele persoon, of een heel beperkt groepje "elite", kan alle "vooruitgang" in eigen handen houden - en het gemiddelde dat stijgt als een raket zegt heel weinig over de vooruitgang van al de rest.

Dat is natuurlijk mogelijk, maar nu moet het wel eerst nog werkelijk zo zijn. En het punt dat me daar sterk aan doet twijfelen - overigens, voor iemand zich zorgen maakt of ik niet weer veel te rechts aan het worden ben: ik twijfel er geen moment aan dat de ongelijkheid sterk kan stijgen - is dat je precies dezelfde oefening kan maken met levensverwachting. De levensverwachting is ook sterk gestegen, en hier is er nu eenmaal een biologische limiet aan welk aandeel daarvan door een beperkte elite op één hoop kan gezogen worden. Een klein beetje rekenen in een excel doet je heel snel één en ander inzien; zou best wel eens iets kunnen zijn  voor een volgend postje.

Bottom line, als het gemiddeld inkomen sterk stijgt, en je ziet aan jezelf dat jouw inkomen als zeer simpel kuddelid ook veel hoger is dan vroeger, en je ziet aan je excel dat grote stukken van de gestegen levensverwachting wel degelijk bij heel brede lagen van de bevolking zijn terecht gekomen - dan moet je je misschien toch eens afvragen of die vooruitgang niet alleen maar in de handen van die kleine elite is terecht gekomen?

Tenslotte, The Great Divergence van Pomeranz is ook een boek dat ik nogal tamelijk goed ken. Ik laat mijn problemen met dat boek hier maar voor wat ze zijn (5), maar mag ik voorzichtig suggereren dat het in mijn herinnering het begin van de "vooruitgang" situeert in 1750, en niet 1800 zoals Wouter schreef? Het lijkt misschien muggenzifterij, maar de grote sensatie van dat boek was nu juist dat hij zo sterk argumenteerde dat het allemaal erg laat was gebeurd. Dus die 50 jaar maken wel degelijk verschil: zo laat was het dan toch ook weer niet, als we het aan "wetenschap" willen wijden. En daarnaast wil ik graag opmerken dat het, alweer, voor de vraag in welke richting je rijdt, niet zo doorslaggevend is wanneer je dat bent beginnen doen.

Kijk, ik wil gerust wel eens aan zelfkritiek doen, maar ik heb echt nog geen "valse noten" gehoord. Dus voorlopig blijf ik toch nog maar even vooruitgangsoptimist.

--------------------------------------
(1) http://www.demorgen.be/dm/nl/2461/Opinie/article/detail/1770350/2014/01/08/De-valse-noot-van-de-vooruitgangsoptimisten.dhtml
(2) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2014/01/over-dat-vooruitgangsgeloof.html
(3) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2013/07/longontsteking-met-complicaties.html
EN http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2013/07/kleuter-simon-is-weer-thuis.html
(4) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2006/05/de-rijkste-man-ter-wereld.html
(5) http://speelsmaarserieus.blogspot.be/2009/11/linkse-en-rechtse-economische.html