Nog maar pas vroeg ik me in een post af (1) waarom "ondanks Newton" de planeten stabiel waren, en of iemand me dat kon vertellen. Maar ik kreeg een nogal verwonderde reactie van lezer Lieven die me deed besluiten dat ik wel een klok zal horen luiden hebben, maar dat de klepel nog ver weg ligt.
Nu stuit ik toevallig in een boek over wetenschapsfilosofie - Feyerabend, Against Method 1975 (2002) - op een passage die naar het probleem en de oplossing verwijst. Dat wil zeggen, het probleem is blijkbaar reëel ("klok") - maar voor de rest gaat de uitleg me zo ver boven mijn pet ("klepel") dat ik wel zeker weet dat ik er op een andere plaats van heb gehoord. Hoe dan ook, in hoofdstuk 5, voetnoot 4 vernemen we dit:
"What Newton means is that gravitation disturbs the planets in a way that is likely to blow the planetary system apart. Babylonian data as used by Ptolemy show that the planetary system has remained stable for a long time. Newton concluded that it was periodically 'reformed' by divine interventions: God acts as a stabilizing force in the planetary system (and in the world as a whole, which is constantly losing motion through processes such as inelastic collisions)."
Daarna beschrijft hij verdere ontwikkelingen waaronder "periodic disturbances with a large period"; "series developments" die "often diverged" en "no quantitative methods other than series expansion could solve the n-body problem". Slechts een tien percent van de gebruikte letters uit de passage vormen woorden die ik begrijp. Dus, zo mogelijk nog meer nieuwsgierig dan enkele dagen geleden vraag ik me af: waarover hebben ze het nu eigenlijk? En gegeven dat het probleem uitdrukbaar was in mensentaal; zouden de oplossingen ook kunnen uitgedrukt worden in dezelfde taal?
Overigens dacht ik dat de term "n-body problem" de link legt naar wat ik in die post wilde zeggen. Namelijk denk ik te weten dat zodra "n" een getal groter dan twee voorstelt, waarbij dat getal gaat over het aantal lichamen die een significante rol spelen in een systeem beheerst door zwaartekracht, het gedrag van dat systeem onvoorspelbaar wordt. Ook hier geldt het verhaal van de klok en de klepel, dus als iemand me er meer over kan vertellen: feel free!
Maar even aangenomen dat deze vereenvoudiging goed genoeg is op dit niveau, dan zie je stilaan waaraan ik liep te denken. Het verschil tussen de twee wetenschappen "natuurkunde" en (bijvoorbeeld) "geneeskunde" is dat de natuurkunde toelaat systemen als atomen of zonnestelsels en melkwegen te vereenvoudigen tot "simpele" processen, zodat (weliswaar zeer complexe) mathematische formules toelaten in ruime mate de systemen te doorgronden. Terwijl geneeskunde dat ongetwijfeld af en toe ook toelaat ("je hebt vitamine tekort, wel, neem dan vitamines, dat is dan 30 euro alstublieft"), maar er in de geneeskunde meestal een massaal "n-body probleem" aanwezig is. De systemen zelf zijn zo buitengewoon complex dat de mathematische formulering maar zeer beperkt kan uitdrukken wat er werkelijk aan de hand is, en de onvoorspelbaarheid vertaalt zich naar het voortdurend gehoorde "de experten zelf zijn het oneens".
En vandaar naar het besef dat wat geldt voor de geneeskunde ook geldt voor de economie is maar een kleine stap. Zodat je bij het punt komt waar je, om maar één voorbeeld te noemen, mathematisch kon verwachten dat massaal geld drukken door overheden zou leiden tot hyperinflatie; om vervolgens te ontdekken dat daar jaren later geen spoor van te bekennen is: er zijn gewoon, veel te veel andere factoren in het spel. Waarna "politieke vervuiling van het denken" zal maken dat de theorieën helemààl niet moeten aangepast worden, en die cirkel is stilaan rond.
-----------------------------------
(1) http://speelsmaarserieus.blogspot.com/2011/07/over-complexe-wetenschappen.html
Sunday, July 17, 2011
Subscribe to:
Post Comments (Atom)
0 comments:
Post a Comment